چرا کودک من غذا نمیخوره؟ علت های رایج و راهکارهای ساده
اگر هر وعده غذا برای شما تبدیل به مذاکره، خواهش، تهدید یا دعوا شده، احتمالا این سوال را بارها از خودتان پرسیده اید:
«چرا کودک من غذا نمی خورد؟»
گاهی کودک فقط چند قاشق می خورد و می گوید سیر شده. گاهی فقط غذاهای خاصی را قبول می کند و به غذای جدید حتی نگاه هم نمی کند. بعضی وقت ها هم یک غذایی را که تا دیروز دوست داشته، ناگهان پس می زند.
اما آیا این رفتار همیشه نشانه بی اشتهایی یا مشکل تغذیه ای است؟
نه لزوما.
بدغذایی و انتخابی غذا خوردن در کودکی، به ویژه در سال های نوپایی، شایع است. با این حال، شدت، مدت و تاثیر آن بر رشد و زندگی روزمره مهم است و در بعضی شرایط بهتر است کودک توسط پزشک یا متخصص تغذیه بررسی شود.
پاسخ کوتاه
اگر کودک شما در مجموع رشد مناسبی دارد و غذاهای مختلفی را هرچند با انتخاب زیاد مصرف می کند، ممکن است مسئله بیشتر مربوط به اشتهای متغیر، ترجیحات غذایی یا بدغذایی معمول دوران کودکی باشد.
اما غذا نخوردن می تواند دلایل دیگری هم داشته باشد؛ مثلا خوردن میان وعده های زیاد، مصرف زیاد شیر، خستگی، یبوست یا بیماری، تجربه ناخوشایند هنگام غذا خوردن یا در برخی کودکان مشکلات حسی و تغذیه ای.
به همین دلیل، به جای اینکه فقط بپرسیم «چطور مجبورش کنم غذا بخورد؟»، بهتر است اول بپرسیم:
چرا کودک من غذا نمی خورد؟
1. شاید واقعا در آن وعده گرسنه نیست
اشتها در کودکان همیشه یکسان نیست.
ممکن است کودک صبحانه خوبی خورده باشد و برای ناهار اشتهای زیادی نداشته باشد. در سال های نوپایی نیز سرعت رشد نسبت به دوران نوزادی کمتر می شود و اشتها می تواند تغییر کند.
بنابراین یک وعده کم خوردن به تنهایی معمولا اطلاعات کافی درباره وضعیت تغذیه کودک نمی دهد.
بهتر است به الگوی کلی غذا خوردن و رشد کودک توجه کنید، نه فقط یک وعده.
2. شاید بین وعده ها زیاد خورده باشد
اگر کودک در طول روز مدام خوراکی، شیر، آبمیوه یا میان وعده دریافت کند، ممکن است هنگام وعده اصلی گرسنه نباشد.
داشتن زمان های مشخص برای وعده های غذایی و میان وعده ها می تواند به منظم شدن الگوی غذا خوردن کمک کند. AAP نیز داشتن وعده ها و میان وعده های منظم و کاهش حواس پرتی هنگام غذا خوردن را توصیه می کند.
3. شاید غذاهای خاصی را بیشتر دوست دارد
کودکان ممکن است در یک دوره فقط چند غذای مشخص را ترجیح دهند.
ممکن است یک روز عاشق تخم مرغ باشد و چند روز بعد آن را نخواهد.
یا فقط برنج، ماکارونی، نان یا یک نوع میوه را بخورد.
این نوع انتخابی غذا خوردن در کودکان شایع است و لزوما به معنی وجود یک مشکل جدی نیست.
4. شاید از غذای جدید خوشش نمی آید
بعضی کودکان نسبت به غذاهای جدید محتاط هستند.
این فقط درباره مزه نیست. ظاهر، بو، رنگ و بافت غذا هم می تواند برای کودک مهم باشد.
بنابراین اگر کودک امروز غذای جدید را نخورد، لزوما به این معنی نیست که برای همیشه آن غذا را دوست نخواهد داشت.
AAP توصیه می کند غذای رد شده را در زمان های بعد دوباره ارائه کنید، بدون اینکه کودک را مجبور به خوردن کنید. تکرار مواجهه می تواند به آشنایی بیشتر کودک با غذای جدید کمک کند.
5. شاید فضای غذا خوردن برای کودک پرتنش شده باشد
اگر هر وعده با جمله هایی مثل این شروع شود:
«باید اینو بخوری.»
«تا تمومش نکنی از سر سفره بلند نمی شی.»
«اگر غذا نخوری، خبری از دسر نیست.»
ممکن است خود وعده غذایی به یک موقعیت پراسترس تبدیل شود.
این به معنی آن نیست که یک بار فشار آوردن حتما باعث مشکل جدی می شود؛ اما AAP توصیه می کند والدین از فشار آوردن و تبدیل غذا خوردن به جنگ قدرت خودداری کنند.
6. شاید شیر یا میان وعده زیاد مصرف می کند
گاهی کودک به نظر می رسد «هیچ غذایی نمی خورد»، اما در طول روز مقدار قابل توجهی شیر یا خوراکی دریافت می کند.
در بعضی کودکان، وابستگی زیاد به شیر می تواند باعث شود هنگام وعده غذایی اشتهای کمتری برای غذاهای جامد داشته باشند. AAP در مورد کودکانی که تقریبا فقط شیر می خورند نیز توصیه می کند این وضعیت بررسی و مدیریت شود.
اگر کودک شما تقریبا فقط شیر می خورد یا تنوع غذایی بسیار محدودی دارد، بهتر است درباره مقدار شیر و وضعیت رشد او با پزشک کودک صحبت کنید.
7. شاید تجربه ناخوشایندی با غذا داشته است
گاهی کودک بعد از یک تجربه ناخوشایند، مثل حالت تهوع، استفراغ، خفگی یا درد هنگام خوردن، نسبت به بعضی غذاها محتاط تر می شود.
در چنین شرایطی، بهتر است علت اصلی بررسی شود و کودک با زور و فشار مجبور به خوردن نشود.
8. گاهی مشکل فقط «بدغذایی» نیست
همه کودکان کم غذا یا انتخابی غذا نمی خورند، اما بعضی کودکان مشکلات تغذیه ای جدی تری دارند.
مشکل در جویدن یا بلع، حساسیت شدید به بافت و ظاهر غذا، حذف تعداد زیادی از غذاها، تاثیر قابل توجه بر رشد یا ایجاد اختلال جدی در زندگی خانوادگی می تواند نیازمند ارزیابی تخصصی باشد.
پژوهش های جدید نیز تاکید می کنند که باید بین انتخابی غذا خوردن معمول و الگوهای شدید و پایدار که با خطر تغذیه ای یا اختلال در عملکرد همراه هستند تفاوت گذاشت.
حالا چه کار کنیم که کودک بهتر غذا بخورد؟
1. زمان مشخص برای غذا داشته باشید
سعی کنید وعده های اصلی و میان وعده ها تا حد امکان برنامه مشخصی داشته باشند.
غذا خوردن مداوم در طول روز می تواند تشخیص گرسنگی واقعی کودک را دشوار کند.
2. یک غذای مورد علاقه کودک را کنار غذای خانواده بگذارید
اگر می دانید کودک مثلا ماست یا نان را دوست دارد، می توانید یکی از آنها را کنار غذای اصلی قرار دهید.
AAP پیشنهاد می کند در هر وعده حداقل یک غذای مورد قبول کودک وجود داشته باشد، در حالی که سایر اعضای خانواده نیز همان غذای متعادل را دریافت می کنند.
3. مقدار کمی غذا بکشید
یک بشقاب پر ممکن است برای کودک زیاد به نظر برسد.
مقدار کم غذا را در ابتدا ارائه کنید و اگر کودک هنوز گرسنه بود، اجازه دهید دوباره درخواست کند. AAP نیز بر استفاده از وعده های متناسب با کودک و امکان درخواست غذای بیشتر تاکید دارد.
4. کودک را مجبور نکنید
اگر کودک غذایش را نخورد، لازم نیست با زور لقمه بعدی را وارد دهانش کنید.
والد مسئول فراهم کردن غذای مناسب است و کودک تا حدی در تصمیم گیری درباره مقدار خوردن نقش دارد.
5. غذای جدید را دوباره پیشنهاد کنید
رد کردن یک غذا به معنی تمام شدن ماجرا نیست.
غذای جدید را در زمان دیگری دوباره ارائه کنید، بدون اینکه کودک را مجبور کنید.
ممکن است کودک امروز آن را نپذیرد و مدتی بعد راحت تر امتحانش کند. AAP اشاره می کند که کودکان ممکن است برای پذیرفتن غذای جدید به مواجهه های متعدد نیاز داشته باشند.
6. خودتان الگوی غذا خوردن باشید
کودکان رفتار غذایی اطرافیان را می بینند.
اگر اعضای خانواده کنار هم غذا بخورند و کودک ببیند والدین غذاهای متنوعی را امتحان می کنند، وعده غذایی می تواند به فرصت یادگیری تبدیل شود.
7. سر میز حواس پرتی را کم کنید
تلویزیون، موبایل و تبلت را تا حد امکان از زمان غذا خوردن دور کنید.
هدف این است که کودک فرصت داشته باشد روی غذا، گرسنگی و سیری خودش و تعامل با خانواده تمرکز کند.
چه کارهایی نکنیم؟
کودک را مجبور به خوردن نکنیم
زور و فشار راه حل ساده ای برای بدغذایی نیست و می تواند فضای وعده غذایی را متشنج کند.
غذا را جایزه یا تنبیه نکنیم
مثلا:
«اگر سبزیجاتت رو بخوری شکلات می گیری.»
این روش ممکن است باعث شود خود غذای جایزه جذاب تر و غذای اصلی شبیه یک وظیفه ناخوشایند شود. AAP توصیه می کند از رشوه دادن با خوراکی برای خوردن غذای دیگر پرهیز شود.
برای کودک غذای جداگانه درست نکنیم
اگر کودک هر بار با نخوردن غذا، غذای مورد علاقه خودش را دریافت کند، ممکن است الگوی انتخابی غذا خوردن تقویت شود.
بهتر است یک غذای خانوادگی متعادل ارائه شود و در کنار آن حداقل یک گزینه آشنا و مورد قبول کودک وجود داشته باشد.
با یک وعده غذا خوردن درباره سلامت کودک قضاوت نکنیم
اینکه کودک یک وعده کم خورده، به تنهایی نمی گوید که مشکل تغذیه ای دارد.
الگوی کلی غذا خوردن، تنوع غذایی، رشد و وضعیت عمومی کودک اهمیت بیشتری دارند.
اگر کودک فقط چند غذای خاص می خورد چه کنیم؟
اول از همه وحشت نکنید.
ببینید این وضعیت از چه زمانی شروع شده و کودک دقیقا چه چیزهایی می خورد.
اگر کودک چند غذای مختلف از گروه های غذایی متفاوت را مصرف می کند و رشد مناسبی دارد، ممکن است موضوع بیشتر به انتخابی غذا خوردن مربوط باشد.
اما اگر فهرست غذاهای قابل قبول کودک بسیار محدود شده، غذاهای زیادی را به دلیل بافت، بو یا ظاهر رد می کند، یا این وضعیت روی رشد، دریافت مواد مغذی یا زندگی روزمره خانواده تاثیر جدی گذاشته است، بهتر است ارزیابی تخصصی انجام شود.
اگر می خواهید درباره تغذیه و رفتارهای غذایی کودک بیشتر یاد بگیرید، دوره آموزشی پکیج کودک خوش غذا از 6 ماهگی میتوانند به شما کمک کنند تا در زمان غذا خوردن واکنش های آگاهانه تری داشته باشید.
مشاهده پکیج کودک خوش غذا از 6 ماهگی
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر درباره غذا خوردن کودک نگران هستید، به ویژه در موارد زیر بهتر است با پزشک کودک یا متخصص تغذیه کودکان مشورت کنید:
- کودک برای مدت قابل توجهی غذاهای بسیار کمی مصرف می کند.
- تنوع غذایی او بسیار محدود است.
- رشد یا وزن گیری کودک نگرانی ایجاد کرده است.
- کودک هنگام خوردن مشکل جویدن یا بلع دارد.
- غذا خوردن با درد، استفراغ یا واکنش های جسمی نگران کننده همراه است.
- کودک بعضی گروه های غذایی را به طور کامل حذف کرده است.
- غذا خوردن به شکل قابل توجهی زندگی روزمره کودک یا خانواده را مختل کرده است.
- نگرانی درباره دریافت مواد مغذی وجود دارد.
این نشانه ها به تنهایی به معنی وجود یک اختلال مشخص نیستند؛ اما می توانند دلیل مناسبی برای ارزیابی تخصصی باشند. برخی مشکلات تغذیه ای دوران کودکی می توانند با دریافت ناکافی مواد مغذی یا اختلال در عملکرد همراه شوند.
چند اشتباه رایج والدین
اشتباه اول: «اگر گرسنه باشد هر چیزی می خورد.»
این جمله همیشه درست نیست. بعضی کودکان مشکلات یا ترجیحات غذایی پیچیده تری دارند.
اشتباه دوم: «باید بشقابش را کامل کند.»
مقدار غذای مورد نیاز کودک می تواند متفاوت باشد و بهتر است کودک تا حدی به نشانه های گرسنگی و سیری خودش توجه کند.
اشتباه سوم: «پس هرچه خواست به او می دهم.»
آزادی کامل در انتخاب همه خوراکی ها هم راه حل مناسبی نیست. بهتر است والد غذای متنوع و مناسب ارائه کند و کودک از میان گزینه های ارائه شده انتخاب کند.
اشتباه چهارم: «بدغذاست، پس حتما مشکلی دارد.»
بدغذایی در کودکی شایع است و به تنهایی به معنی بیماری نیست. اما اگر شدید، طولانی یا مختل کننده باشد، باید بررسی شود.
سوالات متداول
چرا کودک من یک روز خوب غذا می خورد و روز دیگر نه؟
اشتهای کودک می تواند از یک وعده یا روز به روز دیگر تغییر کند. یک وعده کم غذا خوردن به تنهایی معمولا برای قضاوت درباره وضعیت تغذیه کودک کافی نیست. بهتر است الگوی کلی غذا خوردن و رشد او را در نظر بگیرید.
آیا بدغذایی کودک طبیعی است؟
بدغذایی و انتخابی غذا خوردن در کودکان، به ویژه کودکان نوپا، شایع است. با این حال شدت و تداوم آن مهم است و موارد شدید یا مختل کننده نیاز به بررسی دارند.
اگر کودک غذا نمی خورد، به او شیر بدهیم؟
بستگی به سن کودک و مقدار شیر مصرفی دارد. اگر کودک مقدار زیادی شیر می خورد و به همین دلیل در وعده های غذایی اشتهای کمی دارد، بهتر است الگوی مصرف او با پزشک کودک بررسی شود.
آیا مجبور کردن کودک به غذا خوردن کار درستی است؟
به طور کلی توصیه نمی شود کودک را برای خوردن تحت فشار قرار دهید. بهتر است والد غذای مناسب را فراهم کند و کودک تا حدی درباره مقدار خوردنش تصمیم بگیرد.
اگر کودک فقط یک یا دو غذا دوست دارد چه کنیم؟
غذاهای مورد علاقه او را در کنار گزینه های متنوع دیگر ارائه کنید و غذاهای جدید را بدون فشار، در زمان های مختلف دوباره پیشنهاد دهید. اگر تنوع غذایی بسیار محدود است یا رشد کودک تحت تاثیر قرار گرفته، ارزیابی تخصصی لازم است.
جمع بندی
اگر کودک شما غذا نمی خورد، قبل از اینکه سراغ زور، تهدید یا جایزه بروید، یک قدم عقب بروید و علت را بررسی کنید.
شاید گرسنه نیست.
شاید میان وعده زیادی خورده.
شاید فقط چند غذای خاص را دوست دارد.
شاید غذای جدید برایش ناآشناست.
یا شاید واقعا مشکلی وجود دارد که نیاز به بررسی دارد.
به طور کلی:
غذای مناسب را ارائه کنید، زمان غذا را منظم نگه دارید، یک غذای مورد علاقه کودک را کنار غذای خانواده بگذارید، برای خوردن فشار نیاورید و غذاهای جدید را دوباره و بدون اجبار پیشنهاد کنید.
و اگر غذا نخوردن شدید، طولانی یا همراه با نگرانی درباره رشد و دریافت مواد مغذی است، بهتر است از متخصص کمک بگیرید.
