وقتی کودک خودش رو به زمین می اندازه، دقیقا چه کار کنیم؟
وقتی کودک ناگهان خودش را روی زمین می اندازد، گریه میکند، جیغ میزند یا حاضر نیست بلند شود، اولین واکنش خیلی از والدین این است که یا سعی کنند او را سریع بلند کنند یا با عصبانیت بگویند: «بلند شو! این چه رفتاریه؟»
اما این رفتار در بسیاری از کودکان، به ویژه در سال های اولیه زندگی، میتواند بخشی از قشقرق و واکنش به ناکامی باشد. قشقرق در سال های اولیه کودکی شایع است و معمولا زمانی رخ میدهد که کودک هنوز مهارت کافی برای بیان احساسات، تحمل ناکامی یا کنترل هیجان شدید را ندارد.
در لحظه ای که کودک خودش را روی زمین انداخته، هدف اصلی والد نباید این باشد که هرچه سریع تر او را ساکت کند؛ اول باید ایمنی را حفظ کند، شدت هیجان را پایین بیاورد و مرز را بدون جنگ قدرت نگه دارد.
چرا کودک خودش را روی زمین می اندازد؟
این رفتار میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و بدون توجه به موقعیت نمیتوان گفت کودک دقیقا به یک دلیل مشخص این کار را انجام میدهد.
گاهی کودک به چیزی «نه» شنیده است و نمیتواند ناکامی اش را تحمل کند. گاهی خسته یا گرسنه است. گاهی از تغییر فعالیت ناراحت شده و نمیخواهد بازی را متوقف کند. در بعضی موقعیت ها نیز کودک هنوز نمیتواند احساس خود را با کلمات بیان کند و هیجانش به شکل گریه، جیغ یا انداختن خودش روی زمین ظاهر میشود.
بنابراین قبل از اینکه بگوییم «داره لجبازی میکنه»، بهتر است بپرسیم:
«الان چه چیزی برای کودک سخت شده است؟»
اولین کار: مطمئن شوید کودک در امنیت است
اگر کودک خودش را روی زمین انداخته، اول محیط اطراف را بررسی کنید. اگر نزدیک پله، خیابان، گوشه تیز میز، شیشه، وسیله داغ یا هر چیز خطرناک دیگری است، باید بدون بحث و توضیح طولانی او را از موقعیت خطرناک دور کنید.
اگر کودک در محیط امنی قرار دارد و به خودش یا دیگری آسیب نمیزند، لازم نیست برای بلند کردن فوری او وارد کشمکش شوید. وقتی رفتار خطرناک است، ایمنی همیشه اولویت دارد. AAP نیز تاکید میکند که رفتارهایی مانند آسیب زدن به خود یا دیگران را نمیتوان نادیده گرفت و باید فورا متوقف شوند.
۱. خودتان را آرام نگه دارید
کودکی که روی زمین افتاده و با شدت گریه میکند، معمولا در لحظه ظرفیت شنیدن توضیح های طولانی را ندارد.
پس اگر والد هم شروع به داد زدن کند:
«بلند شو!»
«چند بار باید بهت بگم؟»
«آبرومون رو بردی!»
احتمالا موقعیت آرام تر نمیشود.
در اوج قشقرق، آرام بودن والد از توضیح دادن مهم تر است. AAP توصیه میکند والد در زمان قشقرق تا حد امکان آرام بماند و اجازه دهد شدت هیجان کاهش پیدا کند.
۲. اگر خطر وجود ندارد، کودک را مجبور نکنید فوری بلند شود
اگر کودک در جای امن است و به خودش یا دیگران آسیب نمیزند، لازم نیست با زور او را بلند کنید. میتوانید نزدیکش بمانید و با صدای آرام بگویید:
«میبینم خیلی ناراحتی. من اینجام.»
و بعد کمی صبر کنید.
هدف این نیست که قشقرق را تشویق کنیم؛ هدف این است که به کودک اجازه دهیم هیجانش فروکش کند، بدون اینکه رفتار خطرناک یا نامناسب را تایید کنیم. NHS نیز توصیه میکند هنگام قشقرق، والد آرام بماند و اجازه دهد کودک زمانی برای آرام شدن داشته باشد.
۳. احساس کودک را نام گذاری کنید، اما قانون را تغییر ندهید
یکی از مهم ترین تفاوت های همدلی با تسلیم شدن همین است.
مثلا کودک میخواهد یک اسباب بازی را بخرد و شما قبول نکرده اید. خودش را روی زمین می اندازد.
لازم نیست بگویید:
«باشه، فقط گریه نکن، میخریم.»
میتوانید بگویید:
«میدونم خیلی دوستش داشتی و ناراحتی که نمیخریمش. ناراحت شدنت رو میفهمم، ولی امروز قرار نیست این اسباب بازی رو بخریم.»
در این جمله، احساس کودک پذیرفته شده اما مرز والد تغییر نکرده است.
احساس کودک قابل پذیرش است؛ اما هر رفتاری به دنبال آن قابل قبول نیست.
۴. وسط قشقرق سخنرانی نکنید
وقتی کودک در اوج هیجان است، زمان مناسبی برای توضیح دادن درباره تربیت، قانون یا رفتار درست نیست.
جمله هایی مثل:
«من هزار بار بهت گفتم…»
«تو اصلا حرف گوش نمیدی…»
«ببین بقیه بچه ها چطوری رفتار میکنن…»
معمولا کمکی به آرام شدن کودک نمیکند.
AAP نیز توصیه میکند در زمان meltdown از سخنرانی و توضیح های طولانی پرهیز شود و والد با چند کلمه ساده مرز را حفظ کند.
در اوج هیجان: کوتاه، آرام و ثابت صحبت کنید.
۵. اگر میخواهید انتخاب بدهید، فقط انتخاب های واقعی بدهید
گاهی میتوان با یک انتخاب محدود به کودک کمک کرد احساس کند هنوز مقداری کنترل دارد.
مثلا:
«میخوای خودت بلند شی یا دستت رو بگیرم؟»
یا:
«میخوای اول آب بخوری یا بیای کنار من بشینی؟»
اما اگر هیچ انتخابی واقعا وجود ندارد، انتخاب مصنوعی نسازید. مثلا اگر زمان رفتن به خانه است، نگویید: «میخوای بریم یا نه؟» چون اگر جواب کودک «نه» باشد، وارد یک جنگ قدرت جدید میشوید.
۶. اگر کودک به خاطر «نه» شنیدن خودش را روی زمین انداخته، تصمیم را عوض نکنید
این بخش برای والدین بسیار مهم است. فرض کنید کودک چیزی میخواهد و والد گفته «نه». کودک خودش را روی زمین می اندازد و گریه میکند.
اگر والد هر بار برای پایان دادن به گریه تصمیمش را تغییر دهد، ممکن است کودک یاد بگیرد که قشقرق میتواند روی نتیجه اثر بگذارد. CDC نیز توضیح میدهد که وقتی والد بعد از قشقرق تسلیم میشود، کودک ممکن است یاد بگیرد گریه شدید باعث رسیدن به خواسته میشود.
پس میتوان گفت:
«میدونم ناراحتی، ولی جواب من هنوز همونه.»
و بعد وارد بحث طولانی نشوید.
۷. اما «نادیده گرفتن» همیشه درست نیست
یک اشتباه رایج این است که والد فکر کند برای هر قشقرقی باید کاملا کودک را نادیده بگیرد. اینطور نیست.
اگر کودک فقط غر میزند یا برای جلب توجه رفتار جزئی انجام میدهد و در امنیت است، کاهش توجه میتواند در بعضی موقعیت ها مفید باشد. اما اگر کودک واقعا ناراحت، ترسیده، آسیب دیده یا در معرض خطر است، نباید او را نادیده گرفت.
CDC نیز تاکید میکند که نادیده گرفتن یا redirect کردن توجه فقط برای رفتارهای جزئی و ایمن مناسب است و برای کودک در distress یا رفتار خطرناک نباید استفاده شود.
نادیده گرفتن رفتار با نادیده گرفتن کودک فرق دارد.
۸. اگر کودک خودش را میزند یا به دیگران آسیب میزند، فورا مداخله کنید
اگر کودک هنگام قشقرق خودش را میزند، سرش را به زمین میکوبد، گاز میگیرد، لگد میزند یا به دیگران آسیب میرساند، این دیگر رفتاری نیست که بتوان صرفا نادیده گرفت.
با آرامش اما قاطعانه جلوی آسیب را بگیرید.
مثلا:
«نمیذارم خودت رو بزنی.»
یا:
«نمیذارم منو بزنی.»
اگر لازم است کودک را از محیط خطرناک دور کنید. AAP تاکید میکند رفتارهایی مانند زدن، گاز گرفتن، لگد زدن یا رفتارهای خطرناک نباید نادیده گرفته شوند و باید متوقف شوند.
۹. اگر در خیابان یا فروشگاه این اتفاق افتاد چه کنیم؟
اولویت همچنان ایمنی است.
اگر کودک وسط فروشگاه خودش را روی زمین انداخته، لازم نیست به نگاه دیگران توجه کنید. به جای اینکه به دلیل خجالت سریع تسلیم شوید یا با عصبانیت کودک را سرزنش کنید، او را از موقعیت خطرناک دور کنید و تا حد امکان آرام بمانید. اگر امکان دارد به یک مکان خلوت تر بروید.
بعد میتوانید بگویید:
«میبینم خیلی ناراحتی. وقتی آروم شدی با هم ادامه میدیم.»
اگر خرید ضروری نیست و شرایط قابل مدیریت نیست، میتوانید خرید را کوتاه کنید.
نگاه دیگران نباید باعث شود مرزهای تربیتی شما ناگهان تغییر کند.
NHS نیز توصیه میکند در موقعیت های بیرون از خانه، والد تا حد امکان آرام بماند و در صورت نیاز موقعیت را ترک یا کوتاه کند.
۱۰. بعد از آرام شدن کودک، درباره اتفاق صحبت کنید
وقتی کودک آرام شد، زمان آموزش است. لازم نیست یک سخنرانی طولانی داشته باشید.
مثلا:
«تو خیلی ناراحت شده بودی چون میخواستی اون اسباب بازی رو بخری. دفعه بعد میتونی بگی “من ناراحتم” یا بیای پیش من. ولی خودت رو روی زمین پرت نمیکنیم که آسیب ببینی.»
اگر کودک مهارت زبانی کافی دارد، میتوانید از او بپرسید:
«دفعه بعد که خیلی عصبانی شدی، چه کار دیگه ای میتونیم بکنیم؟»
هدف این است که کودک کم کم رفتار جایگزین یاد بگیرد.
۱۱. بعد از قشقرق، رابطه را ترمیم کنید
پایان قشقرق به معنی پایان ارتباط نیست. وقتی کودک آرام شد، لازم نیست همچنان با او سرد یا عصبانی بمانیم. اگر رفتار خطرناک یا قانون شکنی رخ داده، پیامد مربوط به آن را اجرا کنید و بعد به تعامل عادی برگردید.
مثلا:
«قشقرقت تموم شد. بیا بغلت کنم.»
این جمله به کودک نشان میدهد که والد رفتار نامناسب را تایید نمیکند، اما رابطه همچنان امن و برقرار است.
۱۲. قبل از قشقرق، محرک های احتمالی را بررسی کنید
گاهی بهترین راهکار، پیشگیری است. اگر کودک معمولا زمانی که گرسنه است خودش را روی زمین می اندازد، زمان غذا را بهتر تنظیم کنید. اگر بعد از خواب ناکافی این اتفاق بیشتر میافتد، خواب را جدی بگیرید. اگر انتقال از بازی به فعالیت دیگر سخت است، قبل از تغییر فعالیت هشدار بدهید:
«پنج دقیقه دیگه بازی تموم میشه.»
یا:
«این آخرین باریه که سرسره میری، بعدش میریم خونه.»
خستگی و گرسنگی میتوانند از عوامل تشدید کننده قشقرق باشند و AAP و NHS هر دو بر توجه به این محرک ها تاکید کرده اند.
چه کارهایی نکنیم؟
وقتی کودک خودش را روی زمین انداخته، این واکنش ها معمولا کمکی به آموزش رفتار مناسب نمیکنند:
- کتک زدن کودک
- داد زدن
- تحقیر کردن
- گفتن «آبرومو بردی»
- مقایسه کودک با بچه های دیگر
- تهدیدهای ترسناک
- تسلیم شدن فوری فقط برای قطع گریه
- سخنرانی طولانی وسط قشقرق
- مجبور کردن کودک به آرام شدن فوری
- نادیده گرفتن کودک در شرایطی که واقعا در خطر یا distress است
هدف این نیست که کودک را با ترس ساکت کنیم؛ هدف این است که به او کمک کنیم هیجانش را مدیریت کند و رفتار مناسب را یاد بگیرد.
اگر کودک هر روز خودش را روی زمین می اندازد چه؟
خود تعداد دفعات به تنهایی برای قضاوت کافی نیست.
باید ببینیم این رفتار در چه شرایطی اتفاق میافتد، کودک چند ساله است، معمولا چه چیزی آن را شروع میکند، چقدر طول میکشد، شدت آن چقدر است و بعد از قشقرق چه اتفاقی میافتد.
برای یک هفته میتوانید این موارد را یادداشت کنید:
| موقعیت | قبل از قشقرق چه اتفاقی افتاد؟ | رفتار کودک | واکنش والد | نتیجه |
|---|---|---|---|---|
| فروشگاه | درخواست اسباب بازی رد شد | روی زمین افتاد و گریه کرد | والد توضیح داد و بعد خرید | کودک آرام شد |
| خانه | زمان خاموش کردن تلویزیون | جیغ و افتادن روی زمین | تلویزیون دوباره روشن شد | قشقرق متوقف شد |
| قبل از خواب | خستگی شدید | گریه و مقاومت | والد کودک را آرام کرد | کودک خوابید |
این ثبت ساده میتواند به والد کمک کند بفهمد قشقرق بیشتر چه زمانی و بعد از چه اتفاقی رخ میدهد.
آیا وقتی کودک خودش را روی زمین می اندازد باید بغلش کنیم؟
یک پاسخ یکسان برای همه کودکان و همه قشقرق ها وجود ندارد. اگر کودک ناراحت است و نزدیکی والد به آرام شدن او کمک میکند، در آغوش گرفتن میتواند بخشی از آرام سازی باشد. اما اگر کودک هنگام تماس بدنی مقاومت میکند، لازم نیست او را به زور بغل کنیم.
میتوانید نزدیکش بمانید و بگویید:
«من اینجام. هر وقت آماده بودی میتونی بیای بغلم.»
مهم این است که بغل کردن به معنای تسلیم شدن در برابر خواسته کودک نباشد.
اگر کودک خودش را روی زمین می اندازد تا چیزی به دست بیاورد چه؟
در این شرایط، مرز باید روشن باشد. مثلا اگر کودک شیرینی میخواهد و شما تصمیم گرفته اید ندهید:
«میدونم شیرینی میخوای. امروز دیگه شیرینی نداریم.»
اگر کودک خودش را روی زمین انداخت:
«میدونم ناراحتی. من اینجام. وقتی آروم شدی با هم میریم.»
اما شیرینی را فقط برای متوقف کردن قشقرق ندهید.
کودک میتواند ناراحت باشد و والد هم میتواند روی تصمیم خودش بایستد.
چه زمانی لازم است از متخصص کمک بگیریم؟
قشقرق در کودکان خردسال شایع است، اما اگر رفتار کودک بسیار شدید، طولانی، مکرر یا خارج از انتظار برای سن او باشد، بهتر است موضوع بررسی شود.
به ویژه اگر کودک:
- مرتب به خودش یا دیگران آسیب میزند.
- در قشقرق رفتارهای خطرناک دارد.
- در خانه یا مهدکودک به شکل قابل توجهی دچار مشکل شده است.
- بعد از آرام شدن نیز مدت زیادی نمیتواند به وضعیت عادی برگردد.
- رفتارهای شدید و نگران کننده در چند محیط مختلف دارد.
- مهارت هایی را که قبلا داشته از دست داده است.
- یا والدین احساس میکنند دیگر نمیتوانند شرایط را به شکل امن مدیریت کنند.
CDC نیز توصیه میکند اگر رفتارهای مخرب متناسب با سن نیستند، شدید یا مداوم هستند و در عملکرد کودک اختلال ایجاد میکنند، ارزیابی تخصصی انجام شود.
سوالات متداول
وقتی کودک خودش را روی زمین می اندازد، باید نادیده اش بگیریم؟
نه همیشه. اگر رفتار ایمن و صرفا برای جلب توجه است، کاهش توجه میتواند در بعضی موقعیت ها مفید باشد. اما اگر کودک در خطر، درد یا distress واقعی است، باید به نیاز او پاسخ داد.
اگر کودک وسط قشقرق گریه میکند، بغلش کنیم؟
اگر کودک تماس را میپذیرد و به آرام شدن او کمک میکند، میتوانید بغلش کنید. اگر مقاومت میکند، نزدیک بمانید و اجازه دهید زمانی که آماده شد به شما نزدیک شود.
اگر کودک خودش را روی زمین می اندازد تا چیزی بخواهد، خواسته اش را بدهیم؟
اگر تصمیم والد «نه» بوده، بهتر است فقط به دلیل قشقرق تصمیم تغییر نکند. میتوانید احساس کودک را تایید کنید اما مرز را حفظ کنید.
آیا این رفتار نشانه لجبازی است؟
لزوما نه. قشقرق میتواند نتیجه ناکامی، خستگی، گرسنگی، دشواری در بیان احساسات یا تغییر فعالیت باشد. برای فهم علت باید موقعیت و الگوی رفتاری کودک را در نظر گرفت.
اگر کودک در خیابان خودش را روی زمین انداخت چه کنیم؟
اول او را از خطر دور کنید. سپس تا حد امکان آرام بمانید، با جملات کوتاه صحبت کنید و اگر لازم است از محیط شلوغ خارج شوید. نگرانی از نگاه دیگران نباید باعث شود برای پایان قشقرق، تصمیمی بگیرید که خلاف قانون یا مرز شماست.
جمع بندی
وقتی کودک خودش را روی زمین می اندازد، لازم نیست فورا وارد جنگ قدرت شویم. اول ایمنی، بعد آرام سازی، بعد حفظ مرز و در نهایت آموزش رفتار جایگزین. در لحظه قشقرق، چند کلمه کوتاه و آرام معمولا از توضیح های طولانی مفیدتر است:
«میدونم ناراحتی. من اینجام. اجازه نمیدم به خودت یا کسی آسیب بزنی. وقتی آروم شدی با هم حرف میزنیم.»
بعد از آرام شدن کودک، میتوان درباره اتفاق صحبت کرد و به او یاد داد دفعه بعد به جای انداختن خودش روی زمین، چگونه خواسته یا احساسش را بیان کند.
کودک قرار نیست فقط یاد بگیرد «قشقرق نکن»؛ باید یاد بگیرد وقتی عصبانی، ناامید یا ناراحت است، چه کار دیگری میتواند انجام دهد.
منابع علمی مقاله
- CDC — Tips for Responding to Behavior
- CDC — Tips for Redirecting Your Attention
- CDC — Milestones by 18 Months
- American Academy of Pediatrics / HealthyChildren — Top Tips for Surviving Tantrums
- NHS — Temper Tantrums
