معرفی کامل بهترین بازی ها برای نوزاد ۱ تا ۳ ماهه

شاید وقتی به «بازی با نوزاد» فکر میکنیم، تصور کنیم نوزاد باید با اسباب بازی های مختلف سرگرم شود؛ اما در ۱ تا ۳ ماهگی، مهم ترین بازی ها معمولا ساده ترین آنها هستند.

صورت والد، صدای آشنا، تماس بدنی، نگاه کردن به اشیا، شنیدن صداهای مختلف و فرصت کوتاه برای حرکت روی زمین، برای نوزاد تجربه های مهمی هستند. در این سن نوزاد هنوز توانایی حرکتی و توجه طولانی مدت ندارد و بازی باید کوتاه، ساده و متناسب با وضعیت بیداری و آرامش او باشد.

هدف از بازی در این سن این نیست که نوزاد را زودتر به مهارت خاصی برسانیم. هدف این است که فرصت ارتباط، حرکت، توجه و تجربه حسی مناسب سنش را در اختیار او قرار دهیم.

نوزاد ۱ تا ۳ ماهه چه نوع بازی هایی را دوست دارد؟

در این دوره، نوزاد کم کم بیشتر به چهره انسان، صداها، اشیای نزدیک و حرکت آنها توجه میکند. در حدود ۲ ماهگی، بسیاری از نوزادان به چهره والد نگاه میکنند، هنگام صحبت کردن یا لبخند زدن والد لبخند میزنند، صداهایی غیر از گریه ایجاد میکنند و میتوانند برای چند ثانیه به یک اسباب بازی نگاه کنند.

بنابراین لازم نیست اسباب بازی گران یا برنامه آموزشی خاصی داشته باشید.

گاهی چند دقیقه صحبت کردن با نوزاد، از بسیاری از اسباب بازی ها برای این سن مناسب تر است.

۱. بازی نگاه کردن به صورت والد

نوزاد را در فاصله ای مناسب و در شرایطی که بیدار و آرام است، روبه روی خود قرار دهید و با او صحبت کنید. لبخند بزنید، حالت صورتتان را تغییر دهید و چند لحظه منتظر واکنش او بمانید. اگر نوزاد نگاه کرد، لبخند زد یا صدایی ایجاد کرد، پاسخ بدهید.

مثلا:

«دیدمت! داری با مامان حرف میزنی؟»

این تعامل های رفت و برگشتی به کودک فرصت میدهند تجربه کند که صدا و رفتار او میتواند واکنش والد را به دنبال داشته باشد. CDC نیز پاسخ دادن به صداهای نوزاد و ایجاد تعامل رفت و برگشتی را برای این دوره توصیه میکند.

۲. صحبت کردن با نوزاد

لازم نیست برای بازی کردن همیشه وسیله ای در دست داشته باشید. هنگام تعویض پوشک، لباس پوشیدن، حمام کردن یا شیر دادن میتوانید با نوزاد صحبت کنید.

مثلا:

«الان داریم لباستو عوض میکنیم.»

«این دست کوچولوت رو ببین.»

«حالا میخوایم جورابت رو بپوشیم.»

نوزاد ممکن است هنوز معنی کلمات را نداند، اما شنیدن مکرر زبان و تعامل با والد بخشی از تجربه زبانی اولیه اوست. CDC توصیه میکند والدین با نوزاد صحبت کنند، برای او بخوانند و آواز بخوانند.

۳. بازی صدا در برابر صدا

اگر نوزاد صدایی مثل «آآ» یا «اوو» ایجاد کرد، همان صدا را به آرامی تکرار کنید.

بعد کمی مکث کنید.

ممکن است دوباره صدا تولید کند.

این بازی ساده میتواند تبدیل به یک گفت وگوی کوچک شود:

نوزاد: «آآ»

والد: «آآ»

نوزاد: «اوو»

والد: «اوو»

قرار نیست نوزاد چیزی را درست یا غلط انجام دهد؛ هدف، ایجاد یک تعامل رفت و برگشتی است.

۴. بازی با آینه ایمن

یک آینه مخصوص کودک و کاملا ایمن را در نزدیکی نوزاد قرار دهید تا بتواند تصویر خود را ببیند. ممکن است ابتدا فقط به تصویر نگاه کند و واکنش خاصی نشان ندهد. همزمان میتوانید بگویید:

«این کیه؟ این کوچولوی بامزه رو میبینی؟»

CDC نیز قرار دادن یک آینه ایمن در نزدیکی نوزاد را از فعالیت های مناسب این دوره معرفی میکند.

آینه باید مخصوص نوزاد و کاملا ایمن باشد و در دسترس او قرار نگیرد که امکان شکستن یا آسیب وجود داشته باشد.

۵. بازی با تصاویر ساده و رنگی

تصاویر ساده، چهره ها و الگوهای واضح میتوانند برای نگاه کردن نوزاد جذاب باشند. یک کتاب پارچه ای یا کتاب مخصوص نوزاد را مقابل او قرار دهید و درباره تصاویر صحبت کنید.

مثلا:

«این یه صورت خندونه.»

«اینجا یه گربه است.»

لازم نیست کتاب را کامل بخوانید.

در این سن، دیدن تصویر و شنیدن صدای والد خودش بخشی از بازی است. CDC نیز نگاه کردن به تصاویر رنگی و صحبت کردن درباره آنها را برای نوزادان پیشنهاد میکند.

۶. tummy time یا بازی روی شکم

یکی از مهم ترین فعالیت های حرکتی این دوره، قرار دادن نوزاد روی شکم در زمان بیداری و تحت نظارت مستقیم بزرگسال است. نوزاد را برای مدت های کوتاه روی سطح صاف و مناسب قرار دهید و میتوانید یک اسباب بازی ایمن یا صورت خودتان را مقابل او بگذارید تا برای نگاه کردن به آن تلاش کند.

WHO توصیه میکند نوزادان غیر متحرک در طول روز زمانی را در وضعیت دمر و هنگام بیداری سپری کنند و این زمان در چند نوبت در طول روز پخش شود. CDC نیز توصیه میکند هنگام بیداری، نوزاد روی شکم قرار داده شود و یک اسباب بازی در سطح چشم او گذاشته شود تا تمرین بالا آوردن سر داشته باشد.

tummy time فقط وقتی انجام شود که نوزاد بیدار است و بزرگسال به طور مستقیم او را زیر نظر دارد.

برای خواب، نوزاد باید به پشت و در فضای خواب ایمن قرار بگیرد.

۷. دنبال کردن یک اسباب بازی با چشم

یک اسباب بازی سبک و ایمن را در فاصله مناسب جلوی نوزاد قرار دهید. وقتی به آن نگاه کرد، آن را خیلی آرام از یک طرف به طرف دیگر حرکت دهید و ببینید آیا با چشم آن را دنبال میکند یا نه.

در حدود ۲ ماهگی، نگاه کردن به یک اسباب بازی برای چند ثانیه از مهارت هایی است که بسیاری از نوزادان نشان میدهند. لازم نیست اسباب بازی را سریع حرکت دهید.

حرکت آهسته و کوتاه برای این سن مناسب تر است.

۸. بازی با صداهای آرام

میتوانید یک جغجغه یا وسیله ای با صدای آرام و ایمن را در یک طرف نوزاد به صدا درآورید و ببینید آیا به سمت صدا توجه میکند یا نه. CDC نیز پیشنهاد میکند جغجغه را در یک طرف سر نوزاد نگه دارید و ببینید آیا برای پیدا کردن صدا نگاه میکند.

صدای وسیله نباید بلند یا ناگهانی باشد.

هدف تحریک کردن نوزاد نیست؛ هدف ایجاد یک تجربه شنیداری ساده و قابل تحمل است.

۹. آواز خواندن برای نوزاد

اگر فکر میکنید برای خواندن بلد نیستید، اصلا مهم نیست! میتوانید یک آهنگ ساده بخوانید یا حتی با صدای آرام برای نوزاد شعر بگویید.

نوزاد بیشتر از اینکه به اجرای حرفه ای شما توجه کند، صدای شما و تعامل با شما را تجربه میکند. CDC توصیه میکند والدین برای نوزاد آواز بخوانند و موسیقی پخش کنند.

۱۰. بازی حرکتی بسیار آرام

وقتی نوزاد به پشت و در حالت بیداری و آرام قرار دارد، میتوانید با ملایمت دست ها و پاهایش را حرکت دهید؛ مثلا دست ها را آرام بالا و پایین ببرید.

این فعالیت نباید با کشیدن، فشار دادن یا حرکات سریع همراه باشد.

اگر نوزاد ناراحت شد، بازی را متوقف کنید.

۱۱. بازی «صورتت را پیدا کن»

صورت خودتان را در میدان دید نوزاد قرار دهید، چند لحظه نگاه کنید و بعد کمی صورتتان را جابه جا کنید. وقتی نوزاد نگاهش را به سمت شما آورد، دوباره با لبخند و صدا به او پاسخ دهید.

این بازی بسیار ساده است، اما برای نوزاد کوچک جذابیت دارد چون چهره انسان و صدای والد از محرک های مهم محیط او هستند.

۱۲. کتاب خواندن برای نوزاد

در این سن قرار نیست نوزاد داستان را بفهمد. کتاب خواندن بیشتر یک تجربه مشترک است: نوزاد به صدای شما گوش میدهد، تصاویر را نگاه میکند و با شما تعامل دارد.

حتی چند دقیقه نگاه کردن به تصاویر و صحبت کردن درباره آنها میتواند بخشی از برنامه روزانه شما باشد. WHO نیز در زمان های آرام و بدون صفحه نمایش، خواندن و قصه گفتن همراه با مراقب را برای نوزادان توصیه میکند.

اگر دوست دارید برای سنین مختلف نوزادی تا سه سالگی، بازی های متنوع تری داشته باشید و بدانید در هر مرحله چه فعالیت هایی برای تعامل و رشد کودک مناسب تر هستند، میتوانید دوره بازی های مغزساز از نوزادی تا ۳ سالگی را ببینید.

[مشاهده دوره بازی های مغز ساز از نوزادی تا 3 سالگی ←]

آیا نوزاد ۱ تا ۳ ماهه به اسباب بازی زیادی نیاز دارد؟

نه.

در این سن تعداد زیادی اسباب بازی ضروری نیست.

چند وسیله ساده و ایمن میتواند کافی باشد:

• یک آینه مخصوص نوزاد
• یک جغجغه با صدای ملایم
• کتاب پارچه ای یا کتاب مخصوص نوزاد
• تصاویر ساده و واضح
• یک اسباب بازی سبک و ایمن برای نگاه کردن

اما مهم تر از تعداد اسباب بازی ها، تعامل والد با نوزاد است.

نوزاد از صحبت کردن، نگاه کردن، آواز خواندن، در آغوش گرفتن و پاسخ گرفتن از والد نیز تجربه های مهمی به دست می آورد.

بازی با نوزاد ۱ تا ۳ ماهه چقدر باید طول بکشد؟

برای این سن نمیتوان یک زمان ثابت برای همه نوزادان تعیین کرد. نوزاد ممکن است یک روز چند دقیقه بازی را تحمل کند و روز دیگر خیلی زود خسته شود. به نشانه های نوزاد توجه کنید.

اگر نگاهش را برمیگرداند، خمیازه میکشد، بی قرار میشود یا علائم خستگی نشان میدهد، احتمالا زمان استراحت رسیده است. CDC نیز توصیه میکند والدین به نشانه های نوزاد توجه کنند و وقتی نوزاد با برگرداندن سر یا خمیازه نشان میدهد به استراحت نیاز دارد، به او فرصت بدهند.

بازی خوب بازی ای نیست که نوزاد را بیشتر و بیشتر تحریک کند؛ بازی خوب بازی ای است که با وضعیت نوزاد هماهنگ باشد.

وقتی نوزاد علاقه ای به بازی ندارد چه کنیم؟

لازم نیست نوزاد را مجبور کنید. ممکن است گرسنه باشد، خوابش بیاید، پوشکش نیاز به تعویض داشته باشد یا فقط نیاز داشته باشد در آغوش گرفته شود. گاهی بهترین فعالیت برای نوزاد همین است:

در آغوش گرفتن، صحبت کردن و آرام کردن او.

CDC نیز بر پاسخگو بودن والد به نیازها و علائم نوزاد تاکید میکند و در آغوش گرفتن و پاسخ دادن به او را بخشی از مراقبت مناسب میداند.

آیا استفاده از موبایل و تلویزیون برای سرگرم کردن نوزاد مناسب است؟

خیر. برای کودکان زیر ۲ سال، WHO و CDC استفاده از صفحه نمایش را توصیه نمیکنند، به جز تماس تصویری با نزدیکان در توصیه CDC.

در این سن، تعامل واقعی با انسان، حرکت روی زمین، نگاه کردن، شنیدن صدا و بازی بدون صفحه نمایش انتخاب مناسب تری است.

هنگام بازی با نوزاد به چه نکات ایمنی توجه کنیم؟

ایمنی در این سن از هر بازی مهم تر است.

• tummy time فقط در زمان بیداری و با نظارت مستقیم انجام شود.
• برای خواب، نوزاد را به پشت و در فضای خواب ایمن قرار دهید.
• اسباب بازی نباید قطعات کوچک، لبه تیز یا قسمت جداشدنی خطرناک داشته باشد.
• اشیای کوچک را در دسترس نوزاد قرار ندهید.
• از صداهای بلند و ناگهانی در نزدیکی گوش نوزاد استفاده نکنید.
• نوزاد را برای انجام حرکت یا بازی خاصی مجبور نکنید.
• اگر نوزاد خسته یا بی قرار شد، فعالیت را متوقف کنید.
• نوزاد را هرگز تکان شدید ندهید. CDC درباره خطر جدی تکان دادن نوزاد هشدار میدهد.

یک برنامه ساده بازی برای نوزاد ۱ تا ۳ ماهه

لازم نیست برنامه پیچیده ای داشته باشید. میتوانید در طول روز فعالیت های کوتاه و ساده را بین مراقبت های روزمره قرار دهید.

صبح: چند دقیقه صحبت و تماس چشمی با نوزاد.

بعد از یک زمان بیداری: tummy time کوتاه و تحت نظارت.

بعدتر: نگاه کردن به یک تصویر یا اسباب بازی ساده.

هنگام تعویض لباس یا پوشک: صحبت کردن و آواز خواندن.

در یک زمان آرام: نگاه کردن به کتاب یا تصاویر.

در طول روز: پاسخ دادن به صداهای نوزاد و ایجاد گفت وگوی رفت و برگشتی.

این فعالیت ها لازم نیست پشت سر هم انجام شوند. مهم این است که در طول روز فرصت های کوتاه و متنوعی برای ارتباط و حرکت در اختیار نوزاد قرار بگیرد.

چه زمانی درباره رشد نوزاد با پزشک صحبت کنیم؟

هر نوزاد با سرعت خودش رشد میکند و یک رفتار به تنهایی معمولا برای نتیجه گیری درباره رشد کافی نیست.

اما اگر درباره رشد، حرکت، ارتباط یا واکنش های نوزاد نگرانی دارید، بهتر است آن را با پزشک کودک مطرح کنید. CDC توصیه میکند اگر کودک یک یا چند مرحله رشدی مورد انتظار را کسب نکرده، مهارتی را که قبلا داشته از دست داده یا والد نگرانی رشدی دارد، موضوع با پزشک در میان گذاشته شود.

سوالات متداول

آیا نوزاد یک ماهه میتواند بازی کند؟

بله. بازی در این سن بیشتر به شکل نگاه کردن، شنیدن، تماس چشمی، صحبت کردن، آواز خواندن، در آغوش گرفتن و حرکت های ساده است. لازم نیست نوزاد حتما با اسباب بازی بازی پیچیده ای انجام دهد.

بهترین اسباب بازی برای نوزاد ۲ ماهه چیست؟

یک وسیله ساده، سبک و ایمن که نوزاد بتواند به آن نگاه کند یا صدای آرام آن را بشنود میتواند مناسب باشد. اما چهره و صدای والد همچنان از مهم ترین تجربه های تعاملی نوزاد هستند.

tummy time را از چه زمانی شروع کنیم؟

برای نوزاد سالم میتوان tummy time را در زمان بیداری و تحت نظارت بزرگسال انجام داد. WHO توصیه میکند نوزادان غیرمتحرک در طول روز زمانی را در وضعیت دمر و در چند نوبت داشته باشند.

اگر نوزاد هنگام بازی گریه کرد چه کنیم؟

بازی را متوقف کنید و علت احتمالی ناراحتی را بررسی کنید. ممکن است نوزاد گرسنه، خسته، خواب آلود یا بیش از حد تحریک شده باشد. هدف بازی لذت و تعامل است، نه مجبور کردن نوزاد به ادامه فعالیت.

آیا باید برای نوزاد برنامه بازی مشخص داشته باشیم؟

ضرورتی ندارد. میتوانید بازی های کوتاه را در زمان های بیداری و آرامش نوزاد در طول روز قرار دهید. پاسخ دادن به علائم نوزاد مهم تر از اجرای یک برنامه سخت و ثابت است.

جمع بندی

در ۱ تا ۳ ماهگی، بهترین بازی ها معمولا ساده، کوتاه و تعاملی هستند.

صحبت کردن، نگاه کردن به صورت والد، آواز خواندن، پاسخ دادن به صداهای نوزاد، نگاه کردن به تصاویر، بازی با یک اسباب بازی ساده و tummy time تحت نظارت، از فعالیت های مناسب این دوره هستند.

قرار نیست نوزاد را با فعالیت های زیاد سرگرم کنیم یا هر لحظه از روز را به آموزش اختصاص دهیم.

برای نوزاد کوچک، رابطه و تعامل با والد خودش یک بازی مهم است.

آنچه اهمیت دارد این است که نوزاد فرصت داشته باشد در محیطی امن، متناسب با وضعیت بیداری و خستگی اش، نگاه کند، بشنود، حرکت کند و با مراقب خود ارتباط برقرار کند.

منابع علمی مقاله

• CDC — Milestones by 2 Months
• CDC — Positive Parenting Tips: Infants (0–1 years)
• WHO — Guidelines on physical activity, sedentary behaviour and sleep for children under 5 years of age
• WHO — To grow up healthy, children need to sit less and play more