از بدو تولد با نوزاد چه بازی هایی انجام دهیم؟

وقتی نوزادتان تازه به دنیا آمده، شاید با خودتان فکر کنید:

«این کوچولو که هنوز درست نمیتونه سرش رو نگه داره، اصلا باهاش چه بازی ای انجام بدم؟»

خبر خوب این است که برای بازی با نوزاد به اسباب بازی های گران یا برنامه های پیچیده نیاز ندارید.

برای یک نوزاد، نگاه کردن به صورت شما، شنیدن صدایتان، لبخند زدن، لمس کردن، حرکت کردن و حتی حرف زدن با او میتواند بخشی از بازی باشد.

UNICEF روی تعامل رفت و برگشتی بین نوزاد و والد یا مراقب اصلی تاکید میکند؛ یعنی کودک یک صدا، نگاه یا حرکت ایجاد میکند و والد به آن پاسخ میدهد. این نوع تعامل میتواند در دل فعالیت های ساده روزمره اتفاق بیفتد.

پس اگر نوزادتان تازه متولد شده، لازم نیست دنبال بازی های عجیب و پیچیده باشید.

بازی از همان ارتباط های ساده روزمره شروع میشود.

بازی با نوزاد از بدو تولد چه فایده ای دارد؟

نوزاد از همان روزهای اول با حواس و حرکاتش محیط اطراف را تجربه میکند.

صدای شما، چهره شما، لمس شدن، حرکت و صداهای مختلف، همگی فرصت هایی برای تعامل با نوزاد هستند.

آکادمی اطفال آمریکا نیز بازی، صحبت کردن، آواز خواندن و تعامل با نوزاد را از فعالیت های مناسب برای ارتباط و رشد او معرفی میکند.

البته یک نکته مهم وجود دارد:

بازی با نوزاد قرار نیست یک کلاس آموزشی باشد.

قرار نیست با هر بازی ضریب هوشی کودک را بالا ببرید یا یک مهارت خاص را به زور آموزش دهید.

هدف اصلی در این سن، تعامل، ارتباط، کشف محیط و فرصت دادن به نوزاد برای تجربه کردن است.

۱۰ بازی ساده برای نوزاد از بدو تولد

۱. بازی نگاه کردن به صورت

نوزاد را زمانی که بیدار و آرام است، در وضعیت راحت قرار دهید و به صورتش نگاه کنید.

لبخند بزنید، آرام با او صحبت کنید و واکنش هایش را دنبال کنید.

اگر نگاهتان کرد، چند لحظه مکث کنید. اگر صدایی ایجاد کرد، میتوانید به آن پاسخ بدهید.

مثلا:

«سلام کوچولوی من!»

اگر نوزاد صدایی ایجاد کرد، شما هم جوابش را بدهید.

همین رفت و برگشت ساده میتواند یک بازی باشد.

۲. با نوزادتان حرف بزنید

لازم نیست صبر کنید تا کودک بتواند جواب شما را بدهد.

هنگام لباس پوشاندن، عوض کردن پوشک، حمام یا شیر دادن با او حرف بزنید.

مثلا:

«الان میخوایم لباستو عوض کنیم.»

«این دست کوچولوت کجاست؟»

«ببین مامان اینجاست.»

حتی کارهای معمول روزانه میتوانند فرصت هایی برای تعامل و یادگیری باشند.

۳. برایش آواز بخوانید

یک آهنگ ساده برای نوزادتان بخوانید.

لازم نیست صدای خوبی داشته باشید!

نوزاد بیشتر از کیفیت خوانندگی شما، با صدای آشنا و تعامل با شما سروکار دارد.

AAP نیز آواز خواندن برای نوزاد را به عنوان یکی از فعالیت های مناسب برای این سن پیشنهاد میکند.

۴. بازی با عروسک انگشتی

یک عروسک انگشتی یا حتی یک جوراب تمیز را میتوانید به شکل عروسک ساده درآورید.

آن را آرام در میدان دید نوزاد حرکت دهید و هم زمان با او حرف بزنید یا آواز بخوانید.

AAP برای نوزادان صفر تا سه ماه بازی هایی مانند حرکت دادن عروسک در میدان دید، آواز خواندن و تعامل ساده را پیشنهاد میکند.

۵. بازی با تصاویر ساده و پرکنتراست

در ماه های اول میتوانید تصاویر ساده با تضاد رنگی بالا را در فاصله مناسب به نوزاد نشان دهید.

لازم نیست تصاویر زیادی داشته باشید.

یک تصویر را نشان دهید و اجازه دهید نوزاد نگاه کند.

در ماه های اول، دنبال کردن اشیای متحرک و توجه به تصاویر و اشیای جالب بخشی از تجربه های دیداری نوزاد است.

۶. تامی تایم یا بازی روی شکم

تامی تایم یکی از فعالیت های مهم حرکتی در دوران نوزادی است.

در زمانی که نوزاد بیدار است و شما کاملا مراقب او هستید، میتوانید او را برای مدت کوتاهی روی شکم قرار دهید و روبه رویش باشید.

مثلا:

• صورت خودتان را مقابل او قرار دهید.
• با او صحبت کنید.
• یک وسیله ایمن را در میدان دیدش قرار دهید.

AAP توصیه میکند تامی تایم از اوایل زندگی و در زمان بیداری و تحت نظارت شروع شود و به تدریج افزایش پیدا کند.

نکته ایمنی تامی تایم

تامی تایم برای بازی و زمان بیداری است، نه خواب.

برای خواب، نوزاد سالم باید به پشت و روی سطح خواب مناسب قرار بگیرد.

۷. بازی «صدای من را پیدا کن»

در فاصله مناسب و با صدای آرام با نوزاد صحبت کنید.

بعد میتوانید از سمت دیگری صدایش کنید و ببینید آیا توجهش به سمت صدا جلب میشود یا نه.

نیازی به صداهای بلند یا ناگهانی نیست.

هدف، ایجاد یک تعامل آرام و جذاب است.

۸. بازی با دست ها و پاهای نوزاد

وقتی نوزاد آرام است، میتوانید به آرامی دست ها و پاهایش را لمس کنید و با آنها بازی کنید.

مثلا:

«این دست کوچولو کجاست؟»

یا هنگام لباس پوشاندن، انگشت هایش را یکی یکی لمس کنید.

این فعالیت بیشتر از اینکه یک «تمرین آموزشی» باشد، فرصتی برای لمس، ارتباط و توجه مشترک است.

۹. بازی پات آ کیک

دست های نوزاد را با ملایمت بگیرید و همراه با یک شعر یا آهنگ ساده، آنها را به آرامی حرکت دهید.

این بازی را فقط زمانی انجام دهید که نوزاد آرام است و با حرکت دست هایش راحت است.

AAP نیز این بازی را در میان فعالیت های مناسب برای نوزادان صفر تا سه ماه معرفی کرده است.

۱۰. بازی «جواب صدای من را بده»

اگر نوزاد صدایی مثل «آآ» یا «اوو» ایجاد کرد، شما هم میتوانید همان صدا را آرام تکرار کنید.

بعد چند لحظه صبر کنید.

اگر دوباره صدایی ایجاد کرد، پاسخ بدهید.

این بازی ساده نمونه ای از همان تعامل رفت و برگشتی است که UNICEF از آن با عنوان serve and return یاد میکند.

اگر دنبال بازی های بیشتری برای نوزادتان هستید…

اگر دوست دارید برای سنین مختلف نوزادی تا سه سالگی، بازی های متنوع تری داشته باشید و بدانید در هر مرحله چه فعالیت هایی برای تعامل و رشد کودک مناسب تر هستند، میتوانید دوره بازی های مغزساز از نوزادی تا ۳ سالگی را ببینید.

[مشاهده دوره بازی های مغز ساز از نوزادی تا 3 سالگی ←]

برای بازی با نوزاد به اسباب بازی نیاز داریم؟

نه.

در ماه های اول، خود شما یکی از جذاب ترین بخش های محیط نوزاد هستید.

صورت شما، صدایتان، لمس کردن، آواز خواندن و حرکت های ساده میتوانند فرصت های زیادی برای تعامل ایجاد کنند.

UNICEF نیز تاکید میکند که کودکان برای بازی و یادگیری لزوما به اسباب بازی های گران قیمت نیاز ندارند و بسیاری از فعالیت های روزمره میتوانند به فرصت بازی تبدیل شوند.

پس اگر فعلا اتاق کودک پر از اسباب بازی نیست، نگران نباشید.

آیا باید هر روز برای نوزاد برنامه بازی داشته باشیم؟

لازم نیست برنامه سخت و دقیقه به دقیقه داشته باشید.

میتوانید از فرصت های طبیعی روز استفاده کنید:

1. بعد از بیدار شدن: کمی نگاه کردن و حرف زدن
2. زمان مناسب بیداری: تامی تایم کوتاه
3. هنگام لباس پوشیدن: حرف زدن و نام بردن از چیزها
4. قبل از خواب: آواز یا تعامل آرام

UNICEF نیز تاکید میکند که فعالیت های روزمره مثل لباس پوشاندن، غذا دادن و حمام کردن میتوانند فرصت هایی برای بازی و تعامل باشند.

از کجا بفهمیم نوزاد برای بازی آماده نیست؟

بازی باید زمانی انجام شود که نوزاد بیدار و آماده تعامل است.

اگر نوزاد:

• صورتش را برمیگرداند
• بی قرار میشود
• گریه میکند
• خسته به نظر میرسد
• یا دیگر به فعالیت توجه نمیکند

بهتر است بازی را متوقف کنید و به نیاز او پاسخ دهید.

قرار نیست نوزاد را مجبور کنیم مدت مشخصی بازی کند.

بازی خوب، بازی ای است که با وضعیت کودک هماهنگ باشد.

آیا بازی با نوزاد واقعا باید «مغزساز» باشد؟

والدین گاهی تصور میکنند هر بازی باید یک نتیجه مشخص مثل افزایش هوش یا تقویت حافظه داشته باشد.

اما در این سن، بهتر است به جای دنبال کردن وعده های بزرگ، روی چیزهای ساده تمرکز کنیم:

ارتباط، تعامل، حرکت، توجه، کشف محیط و پاسخ دادن به نشانه های نوزاد.

UNICEF بر نقش تعامل رفت و برگشتی و پاسخ مناسب والد به صداها، حرکات و علایق نوزاد در سال های اولیه تاکید دارد.

بنابراین، لازم نیست هر بار که با نوزادتان بازی میکنید دنبال یک «تمرین هوشی» باشید.

گاهی لبخند زدن به نوزاد و جواب دادن به صدای او، خودش یک بازی ارزشمند است.

اگر نوزاد هنگام بازی حوصله نداشت چه کنیم؟

هیچ اشکالی ندارد.

ممکن است نوزاد گرسنه، خسته یا نیازمند آرامش باشد.

بازی قرار نیست به یک تکلیف تبدیل شود.

اگر امروز فقط چند دقیقه با نوزادتان حرف زدید، به صورتش نگاه کردید و به صداهایش پاسخ دادید، همین هم یک فرصت خوب برای تعامل بوده است.

یک نکته مهم درباره ایمنی

هر وسیله ای که برای بازی در اختیار نوزاد قرار میدهید باید متناسب با سن او و از نظر خطر خفگی و جدا شدن قطعات بررسی شود.

همچنین نوزاد را هنگام تامی تایم تنها نگذارید.

و مهم تر از همه، هیچ کدام از بازی های روی شکم نباید در زمان خواب انجام شوند.

برای خواب، نوزاد سالم باید به پشت خوابانده شود.

جمع بندی

برای بازی با نوزاد از همان روزهای اول، لازم نیست اسباب بازی های زیادی داشته باشید.

با کارهای ساده شروع کنید:

• به صورتش نگاه کنید.
• با او حرف بزنید.
• برایش آواز بخوانید.
• به صداهایش پاسخ دهید.
• تصاویر ساده و پرکنتراست نشان دهید.
• تامی تایم کوتاه و تحت نظارت داشته باشید.
• با دست ها و پاهایش به آرامی بازی کنید.
• از عروسک انگشتی استفاده کنید.
• فعالیت های روزمره را به فرصت تعامل تبدیل کنید.

و مهم تر از همه:

بازی با نوزاد مسابقه نیست.

قرار نیست هر روز تعداد مشخصی بازی انجام دهید.

برای نوزاد، یک والد حاضر، پاسخگو و آرام میتواند یکی از مهم ترین فرصت های بازی و یادگیری باشد.

سوالات متداول

از چند روزگی میتوان با نوزاد بازی کرد؟

از همان روزهای اول میتوان با نوزاد تعامل داشت. نگاه کردن به صورت، حرف زدن، آواز خواندن و پاسخ دادن به صداها و حرکات او از ساده ترین شکل های بازی هستند.

بهترین بازی برای نوزاد تازه متولد شده چیست؟

یک بازی واحد که برای همه نوزادان بهترین باشد وجود ندارد. تعامل چهره به چهره، صحبت کردن، آواز خواندن و فعالیت های ساده متناسب با وضعیت بیداری نوزاد، گزینه های مناسبی هستند.

آیا تامی تایم از بدو تولد لازم است؟

AAP توصیه میکند تامی تایم از اوایل زندگی، در زمان بیداری و با نظارت بزرگسال شروع شود. این فعالیت برای رشد عضلات و مهارت های حرکتی نوزاد اهمیت دارد.

اگر نوزاد هنگام بازی گریه کرد چه کنیم؟

بازی را متوقف کنید و وضعیت نوزاد را بررسی کنید. ممکن است خسته، گرسنه یا ناراحت باشد. بازی نباید به فعالیت اجباری تبدیل شود.

آیا برای بازی با نوزاد اسباب بازی گران قیمت لازم است؟

خیر. بسیاری از بازی های مناسب نوزاد با حضور و تعامل والد انجام میشوند و فعالیت های روزمره هم میتوانند فرصت بازی و یادگیری باشند.

آیا بازی زیاد باعث خستگی نوزاد میشود؟

اگر نوزاد بیش از ظرفیت خود تحریک شود، ممکن است بی قرار یا خسته شود. بهتر است به نشانه های کودک توجه کنید و وقتی خسته یا بی قرار شد، بازی را متوقف کنید.

منابع علمی

1. American Academy of Pediatrics — Simple Ways to Entertain & Boost Your Baby’s Development at Home
   پیشنهاد فعالیت های مناسب برای نوزادان صفر تا سه ماه.
2. American Academy of Pediatrics — Developmental Milestones: 1-4 Months Old
   اطلاعات مربوط به مهارت های حرکتی، اجتماعی و فعالیت های مناسب برای نوزاد.
3. American Academy of Pediatrics — Back to Sleep, Tummy to Play
   توصیه های مربوط به تامی تایم و تفاوت آن با وضعیت خواب ایمن.
4. American Academy of Pediatrics — 3 Tummy Time Activities to Try With Your Baby
   فعالیت های مناسب برای تامی تایم و رشد حرکتی نوزاد.
5. UNICEF — Playtime, Anytime!
   درباره بازی، تعامل رفت و برگشتی و تبدیل فعالیت های روزمره به فرصت های یادگیری.
6. UNICEF — Building Babies’ Brains Through Play
   درباره تعامل serve and return و اهمیت پاسخ دادن به نشانه های نوزاد.
7. UNICEF — Toys for Life
   درباره بازی با وسایل ساده و اینکه بازی لزوما به اسباب بازی های گران نیاز ندارد.