۱۰ رفتار کودک که والدین نباید فوراً آنها را «لجبازی» بدانند
گاهی کودک کاری میکند که اولین چیزی که به ذهنمان میرسد این است: «باز شروع کرد به لجبازی!»
اما هر مخالفتی لجبازی نیست. کودک ممکن است هنوز مهارت لازم برای بیان خواسته، تحمل ناکامی، تغییر فعالیت یا تنظیم هیجانش را نداشته باشد. به همین دلیل، قبل از اینکه رفتار را «لجبازی» بدانیم، بهتر است ببینیم پشت این رفتار چه نیازی وجود دارد.
۱. وقتی به او میگویید «الان بیا» و نمی آید
ممکن است کودک درگیر بازی باشد و انتقال از یک فعالیت به فعالیت دیگر برایش دشوار باشد.
به جای اینکه سریع بگوییم «چه بچه لجبازی!»، میتوانیم بگوییم:
«میبینم هنوز داری بازی میکنی. دو دقیقه دیگه وقت جمع کردنه.»
۲. وقتی برای لباس پوشیدن مقاومت میکند
ممکن است مشکل، خود لباس نباشد؛ کودک شاید میخواهد کمی کنترل و استقلال داشته باشد.
به جای «همیشه باید با تو دعوا کنیم!» بگویید:
«میخوای اول شلوارت رو بپوشی یا لباست رو؟»
دادن انتخاب های محدود و متناسب با سن میتواند به کودک فرصت استقلال بدهد.
۳. وقتی مدام میگوید «نه!»
«نه» گفتن در سال های اولیه زندگی میتواند بخشی از تلاش کودک برای استقلال و آزمودن مرزها باشد؛ بنابراین هر «نه» را نباید نشانه لجبازی یا بدرفتاری دانست.
گاهی کودک با «نه» در واقع میگوید:
«میخواهم خودم تصمیم بگیرم.»
۴. وقتی بعد از یک روز شلوغ بدقلق میشود
کودکی که خسته، گرسنه یا بیش از حد تحریک شده است ممکن است تحمل بسیار کمتری برای محدودیت و ناکامی داشته باشد.
پس قبل از اینکه بگوییم «امروز چرا اینقدر لجبازی میکنی؟» از خودمان بپرسیم:
- خوابش کافی بوده؟
- گرسنه است؟
- امروز اتفاق یا تغییر زیادی داشته؟
- محیط برایش بیش از حد شلوغ بوده؟
۵. وقتی وسط مهمانی همکاری نمیکند
ممکن است محیط برای کودک شلوغ، ناآشنا یا خسته کننده شده باشد.
کودکی که در خانه راحت بازی میکند اما در یک مهمانی بی قرار و مخالف میشود، لزوما «لجباز» نشده است.
گاهی شرایط محیطی، ظرفیت کودک برای همکاری را تغییر میدهد.
۶. وقتی چیزی را که میخواهد با گریه طلب میکند
گریه همیشه ابزار «زور گفتن» نیست.
کودک ممکن است هنوز نتواند خواسته یا ناکامی خود را با کلمات بیان کند و از گریه برای نشان دادن احساسش استفاده کند.
البته این به معنی پذیرفتن هر خواسته ای نیست.
احساس کودک را میپذیریم، اما لازم نیست برای متوقف کردن گریه، هر خواسته ای را قبول کنیم.
۷. وقتی نمیخواهد از والد جدا شود
چسبیدن به والد، گریه هنگام جدایی یا مقاومت در برابر رفتن به مهدکودک را نباید بدون بررسی «لجبازی» نامید.
ممکن است کودک نگران، خسته، ناآشنا با محیط یا درگیر یک تغییر جدید باشد.
در چنین موقعیتی بهتر است اول بفهمیم:
«دقیقا چه چیزی برای کودک سخت است؟»
۸. وقتی یک کار را بارها تکرار میکند
مثلا بارها وسیله ای را روی زمین میاندازد، در را باز و بسته میکند یا یک سوال را تکرار میکند.
این رفتار ممکن است بخشی از بازی، کنجکاوی، تمرین یک مهارت یا جلب توجه باشد و صرفا مخالفت عمدی نباشد.
البته اگر رفتار خطرناک یا مخرب است، والد باید مرز مشخصی تعیین کند.
۹. وقتی بعد از «نه» گفتن والد، قشقرق میکند
قشقرق در سال های اولیه کودکی شایع است و با رشد مهارت های تنظیم هیجان تغییر میکند.
قشقرق به این معنی نیست که کودک حتما میخواهد والد را کنترل کند.
اما والد هم لازم نیست برای پایان دادن به قشقرق، مرز خودش را کنار بگذارد.
می توان گفت:
«میدونم خیلی ناراحتی چون نمیتونی اون اسباب بازی رو داشته باشی. من میفهمم ناراحتی، ولی تصمیمم عوض نمیشه.»
۱۰. وقتی کودک با دستور مستقیم مخالفت میکند
گاهی مشکل از خود خواسته نیست؛ نحوه ارائه دستور میتواند همکاری را سخت تر کند.
به جای چند دستور پشت سر هم:
«بیا اینجا، لباستو بپوش، اسباب بازیاتو جمع کن، زود باش!»
یک درخواست کوتاه و مشخص بدهید:
«اول ماشین ها رو داخل سبد بذار.»
قوانین برای کودکان کوچک بهتر است واضح، ساده، متناسب با توانایی کودک و همراه با پیگیری ثابت باشند.
پس هر مخالفتی لجبازی نیست؟
نه.
مخالفت کودک میتواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ از نیاز به استقلال و دشواری در تغییر فعالیت گرفته تا خستگی، گرسنگی، هیجان زیاد، محدودیت مهارت های زبانی یا نیاز به توجه.
از طرف دیگر، این به معنی آن نیست که هر رفتار دشواری را باید نادیده بگیریم.
رفتارهای خطرناک، آسیب زننده یا مخرب به مرز و واکنش روشن والد نیاز دارند.
قبل از اینکه بگوییم «بچه ام لجبازه»، این ۳ سوال را از خودمان بپرسیم
- الان چه اتفاقی افتاده که این رفتار شروع شده؟
- کودک ممکن است با این رفتار چه چیزی را بخواهد بیان کند؟
- من میخواهم دقیقا کدام رفتار را به او آموزش بدهم؟
چون وقتی رفتار کودک را فقط با برچسب «لجبازی» ببینیم، ممکن است به جای آموزش مهارت مورد نیاز، وارد جنگ قدرت شویم.
کودک به جای اینکه فقط بداند «این کار را نکن»، باید یاد بگیرد «به جایش چه کار کند».
یک نکته مهم برای والدین
هدف این نیست که برای هر رفتار کودک یک توجیه پیدا کنیم یا هیچ مرزی نگذاریم.
هدف این است که بین «رفتار نامطلوب» و «کودک لجباز» تفاوت بگذاریم.
ممکن است رفتار کودک نیاز به اصلاح داشته باشد، اما این با برچسب زدن به شخصیت او فرق دارد.
به جای «تو لجبازی»، درباره خود رفتار صحبت کنیم: «من اجازه نمیدم بزنی؛ اگر عصبانی هستی میتونی بگی عصبانی ام.»
این رویکرد هم مرز را حفظ میکند و هم به کودک کمک میکند رفتار جایگزین را یاد بگیرد.
جمع بندی
هر بار که کودک مخالفت میکند، قبل از اینکه بگوییم «لجبازی میکند»، یک لحظه مکث کنیم.
ممکن است پشت یک رفتار ظاهرا لجبازانه، یک نیاز، یک احساس، یک مهارت هنوز یاد گرفته نشده یا حتی خستگی و فشار محیطی وجود داشته باشد.
والد آگاه قرار نیست همه رفتارها را بپذیرد؛ قرار است رفتار را بفهمد، مرز را مشخص کند و مهارت درست را آموزش بدهد.
منابع علمی
- CDC — Tips for Responding to Behavior
- American Academy of Pediatrics (HealthyChildren) — Top Tips for Surviving Tantrums
- American Academy of Pediatrics (HealthyChildren) — What’s the Best Way to Discipline My Child?
- Mayo Clinic — Temper tantrums in toddlers: How to keep the peace
- CDC — Tips for Using Positive and Negative Attention
